На главную   ::   Новости   ::   Фотогалерея   ::   Написать нам   
 



Google





Түркістан қалалық орталықтандырылған кітапханалар жүйесі

Түркістан қаласының кітапханаларының тарихы алғашқы оқу ісінің пайда болғанынан бастап, алғашқы қаладағы ФЗО училищесінің ашылуымен, оның алғашы кітапханасының ашылуынан басталады.

Бұдан 70 жыл бұрын Түркістанда ашылған теміржол училищесі біздің өлкеміздегі ең бір елеулі оқиға болды. Мұндай оқу ісінің ашылуы қазақтың біртуар көрнекті қайраткер, педагог Ыбырай Алтынсариннің еңбегі екені белгілі.

1931 жылы ФЗО училищесі ашылса, 1932 жылы Түркістанда педагогикалық училище ашылып, олардың кітапхана қорларына 300 сом ақша бөлінді.

Ұлы Отан соғысынан кейін яғни 1944 жылы Түркістанда алғашқы көпшілік кітапхана ашылды. 1945 жылы ауданда бірнеше көпшілік кітапхана ауылдық жерлерде ашылды.

1958 жылдары Түркістан аудандық кітапханалар жұмысында елеулі өзгерістер болды. Кадрлар ауысып, кітапхананың алғашқы директоры болып Зинаида Яковлевна Умарова келді, осы жылдары ол аудан, қаладағы арнаулы білімі бар кітапханашының бірі еді. 1958 жылы облыс көлемінде 374 кітапхана болса, оның жергілікті жердегілері 320. Кітапхананың кітап қоры 1 миллион 21 мың, ауылдық жердегі кітап қоры 58763 мыңға жетті.

1958 жылы Түркістан ауданында 11 кітапхана ашылды. Олар Ескі Ихан, Құшата, Оранғай, Қарашық, Коммуна, Майдамтал, Коммунизм, Крупская, Амангелді, ауылдарында орналасты.

ХХ ғасырдың 1967-1975 жылдарында аудандық кітапханаға директор болып Беласарова Тұраш келді.

Кітапхана саны ауданда - 44 кітапхана, қалада - 2, ауылда - 27, 3-кәсіподақ, 10-ведомстволық, 1-техникалық, 1-партиялық кітапхана болса олардың кітап қоры 195695 дана, оқырман саны 15617, кітап берілімі 103518 жетті. Бұл жылдары кітапханада әдістемелік анықтама, ауыл шаруашылық бөлімі, абонемент бөлімі, оқу залы, кітап сақтау бөлімі барлығы 6 бөлім жұмыс жүргізді. 1974 жылы қалалық көпшілік кітапхана Түркістан аудандық білім бөлімінен өз еншісін алып, қалалық мәдениет бөлімінің құрамына енді.

1976 жылы қалада 2-көпшілік кітапхана ашылды.

1977-1980 жылдары қалада 8 – көпшілік кітапхана ашылды.

1980-1981 жылы Қазақстанда көпшілік кітапханаларды бір жүйеге біріктіруге байланысты қалада 10, ауданда 57 кітапхана аудандық және қалалық Орталықтандырылған кітапхана жүйесіне біріктірілді.

ХХ ғасырдың 80 жылдары кітапхана жұмысының тиімділігін арттыруда орталықтандырылған оңтайландыру жұмыстары жүрді, мемлекеттік жүйеде экономикалық қайта құру басталды.

Қалалық Орталықтандырылған кітапхана жүйесіне директор болып Малыбаева Бүбіғалия Ахметкерімқызы келді, бұл жылдары қалада - 10, ауданда - 57 кітапханада 400 мыңнан аса кітап қоры болды.

1986 жылы қала кітапханаларының іс-тәжірибелері Жамбыл облысы Қаратау қаласында өткен Бүкіл одақтық кеңеске қатысып, өз тәжірибемізді ортаға сала отырып, Одақ бойынша сынақ ретінде ведомства аралық /Межведомственная Централизованная библиотечная система МЦБС /кітапханалар жүйесіне біріктіріп, қалада 8 кәсіподақ, 3 техникалық, 1 кәсіптік, 3 педагогикалық, 1 медициналық, 17 мектеп, теміржолда 1 кітапханасы жұмыс істесе, ауданда 59 кітапхана өз жұмысын жалғастырды. Олардың кітап қоры 138236 дана, берілгені 92878 дана, оқырман саны 15935 жетті.

1998 жылы аудан тарап қалаға қосылды. Аудандық кітапхананың 200 мыңнан аса кітап қоры қала орталықтандырылған кітапханалар жүйесіне қосылды.

2000 жылы «Мәдениетті қолдау жылы» болып аталды. Барлық салада ілгерілеу бас көтере бастады.

2003 жылы Орталық кітапхана «Автоматтандыру жүйесіндегі бағдарлама» тақырыбы бойынша грант жеңіп алып, сонау Америка Құрама Штатынан 5 компьютер, 1 сканер, 1 принтер жеңіп алып Облыс көлемінде тұңғыш «Интернет» жүйесіне қосылдық.

2004 жылы шілде айында Түркістан Орталықтандырылған кітапханалар жүйесі осы жылдың Түркістан «Орталықтандырылған кітапханалар жүйесі мемлекеттік мекемесі» болып қайта құрылды. Осы жылдың тамыз айында кітапханаларды автоматизациялаудың жаңа түрі «Рабис-каталогизатор» бағдарламасы енгізілді, яғни қазіргі заман талабына сай компьютерлендіру бағдарламасының негізі қаланды.

ХХІ-ғасырға Түркістан қаласының кітапханалары үлкен сеніммен аяқ басты. Кітапханаларды автоматизациялау процестері жалғастырылып, 4-кітапханаға компьютер беріліп, кітапхана бөлімдерінің жұмыстары компьютерленді.

Бүгінгі таңда ауылдық жерде 32 кітапхана, қалада 10 кітапхана олардың кітап қоры 580.030 дана, берілімі 860.000, оқырман саны 49.000 жұмыс істеуде. Қазіргі кезде кітапханаға оның қорын байытуға жергілікті өкімет орындары, облыстық кітапхана арқылы кітап қорын байытуға жан-жақты қолдау көрсетуде.

Кітапхана өмірі - өз оқырмандары арқылы жалғасады. Түркістан Орталықтандырылған кітапхана жүйесінің қызметінен 49903 мың оқырман пайдаланады. Олар университет қызметкерлері, студенттері, оқушылар, колледж, лицей оқушылары. Кітапханаға күн сайын 100-150 тарта оқырман келеді. Оларға жыл бойы 860.000 басылым беріледі.

Оқырмандармен күнделікті қарым-қатынасты кітап газет журналдар беру жеке сұраныс бойынша әдебиеттер тізімін құрастыру, әртүрлі әдебиеттер, әдебиеттерге шолулар жасау және көптеген жұмыстар байланыстырады. Кітапханада студенттерге сабақ оқуға, кітаппен өздігінен жұмыс жасауға әртүрлі дерек көздерден керекті ақпарат тауып алуға көмек көрсетеді.

Кітапхана қазіргі заманғы «Интернет» жүйесі, электронды каталогтар, басылымдармен жабдықталған.

Кітапхана ұжымы жұмыстың дәстүрлі түрлерін де ұмытпайды. Кітапхана жұмысының басты бөлігі жастармен ағарту жұмысын жүргізу. Оқушылар мен студенттер оқырмандар үнемі жаңа кітаптардың тұсау кесу рәсімдері, сайыстар мен әдеби кештер, әдеби портреттері, белгілі адамдармен кездесулер өте қызықтырады, оларды дайындау кезінде кітапханашылар қазіргі уақыттағы техникаларды, театрландырылған көріністерді пайдаланады.

Әдістемелік-маркетингтік бөлімі қызмет бірлігін ұйымдастырушы және бағыт-бағдар беруші бөлім болып табылады.

Әдістемелік және инновациялық бөлім кітапхана құрылған күннен бастап жұмыс істейді.

Бөлім жыл бойы тынымсыз жұмыс істей отырып кітапхана бөлімдеріне семинар кеңестер, әдеби кештер, диспуттар, әдеби портреттер, жергілікті ақын жазушыларымен кездесулер өткізуге көмек беріп отырады.

Бүгінгі ақпарат дәуірінде ақпарат алушы қоғамның көзқарасы мен талабы да өзгереді. Сондықтан сол ақпарат пен мәдениет орталығында қызмет істеп жүрен біздерден яғни, кітапхана қызметкерлерінен өз пайдаланушыларымыздың сұранасын жоғары кәсіби деңгейде қанағаттандыру үшін қазіргі кезде көп ізденуімізді, білімімізді арттыруымызды талап етеді.

Бұрындары, мысалы көпшілік мамандар алынған орта немесе жоғары біліміміз одан ары қызмет ету үшін жеткілікті деп санаған. Ал қазір алынған білім тек атқаратын қызметтің негізін ғана қалайды.

Адамзат баласының қол жеткізген ұлы игіліктерінің бірі – білім қазынасы. «Оқымасаң ой тоқырайды»-демекші оқу, білімді одан әрі жалғастыру тоқтаған жерде рухани өсу, жетілу тежеледі. Кез-келген жұмыс деңгейі ең әуелі қызметкерлердің кәсіптік деңгейімен айқындалатыны белгілі. Біздің жүйемізде кітапхана қызметкерлерінің кәсіби деңгейін көтеру үшін әдістемелік көмек көрсетіп, өзара байланысты мынадай бағыттарда қызмет етеді:

Аналитикалық, әдістемелік-кеңістік және инновациялық
  • Кітапхана ісінің мониторингі;
  • Озат тәжірибені жинау және тарату;
  • Кітапхана мамандарының білімін көтеру;
  • Семинарлар, тренингтер, кеңестер дайындау.
Жыл сайынғы талдау-сарапта
  • ОКЖ-нің жоспарлары мен есептері;
  • ОКЖ-нің статистикалық көрсеткіштері;
  • Жүйелік дислокациясы, ондағы кітапхана мамандарының саны.
ОКЖ-нің көшпелі семинары
  • Кітапхана және имандылық тәрбиесі;
  • Ауылды қолдау бағдарламасына ауылдық кітапханалардың үлесі;
  • Ұлттық мәдени мұраларды сақтау мен меңгерудегі кітапханалардың ролі.
Әдістемелік бөлімнің өлкетану бағдарламасындағы әдістемеліктер
  • Түркістан тұнып тұрған шежіре-ғой.
  • Баба қала, ғажап қала Түркістан!
  • Түркістаннан шыққан зиялылар.
  • Түркістан кеше, бүгін.
Әдебиеттерді өңдеу, толықтыру бөлімі Әдебиеттерді өңдеу және толықтыру бөлімі кітапхана құрылған күннен бастап жұмыс істейді, 1980 жылдары кітапханаларда кітапханашылар әдебиеттерді оңдеуді өздері атқарса, 1980 жылдан бастап бөлім құрылды.

Бөлім оқырмандардың сұранысын негізге ала отырып әдебиеттерге тапсырыс беру өңдеу-толықтыру бөлімінің негізгі міндеті, сонымен қоса тапсырыспен алынған әдебиеттерден қала ауыл кітапханаларын бөлу де осы бөлімнің негізгі міндеттеріне жатады. Кітапхананы әдебиеттермен толықтыру және өңдеу қазіргі заман талабына сай жан-жақты жүзеге асырылып отырады. Жаңа түскен әдебиеттер бірінші электрондық каталог – «Рабис бағдарламасы» бойынша жұмыс жасайды. Жылдан жылға кітапханада кітап қорын жаңа кітаптармен, толықтыру мемлекеттік тапсырыспен баспалардан түскен және жергілікті ақын жазушылармен зиялы қауым өкілдерінің сыйға тартқан кітаптары есебінен жүргізіледі. Бөлім қызметкерлері жан-жақты қызмет көрсету түрлерін жетілдіріп отырады.

Анықтама-библиографиялық бөлім Түркістан қалалық Орталықтандырылған кітапхана жүйесінің Анықтама-библиографиялық бөлімі. ОКЖ-нің негізгі бөлімдерінің бірі жыл сайын бөлім қызметін 3000 ден астам пайдаланушылар қолданылады, оның ішінде ғылыми қызметкерлер, жоғары және арнаулы орта, және жалпы білім беру оқу орындарының оқытушылары, алуан түрлі қызмет саласының мамандары жоғары және арнаулы орта оқу орындарының студенттері бар.

АББ – басым бағыты:
  • Кітапхананың қорын анықтама-библиографиялық аппараттың жаңа мәліметтерімен жедел толықтыру құру.
  • Әртүрлі мазмұндағы және бағыттағы библиографиялық материалдарды құрастыру.
  • Пайдаланушыларға библиографиялық қызмет көрсету, соның ішінде анықтамалық пен ақпараттық.
  • Ауыл, қала кітапханаларына кеңестік және әдістемелік көмек беру.
  • Пайдаланушылардың ақпараттық мәдениетін қалыптастыру.
АББ-ның әдебиеттердің ағымдағы көрсеткіші
  • М.Әуезов – қазақ әдебиетінің классигі.
  • Өмірбай Сәуірбаев «Көңіл сырын жырмен өрдім».
  • Қаныбек Сарыбаев «Ақиық ақын».
Тақырыптық көрсеткіштер
  • «Адам деген – ардақты есім».
  • «Жағымсыз әдеттен сақтан.
  • «Сұрапыл жырлар ерлігі – ұрпаққа өнеге».
  • «Білім өмір шырағы».
АББ жылдар бойы мынадай көрсеткіштер жүргізіп келеді:
  • Мақалалардың жүйелік картотекасы.
  • «Қазақстан» картотекасы.
  • Түркістан қаласы картотекасы.
  • Тақырыптық және арнаулы картотекасы.
Картотека мәліметтері кітапханаға келіп түскен басылымдар, соның ішінде мерзімді баспасөз басылымдарын іріктеу және шолу жасау есебімен толықтырып отырылады. Өлкетану материалдарына шолу жасау басым орын алады. Мәліметтер жинағын оқырмандардың алуан түрлі категориялары пайдаланады.

Сонымен, Түркістан АББ-і өзінің мақсатын кітапхана қорында сақталған ақпаратқа еркін, кедергісіз қолдануға мүмкіндік жасау деп есептейді.

Абонемент бөлімі
Орталық кітапхананың «Абонемент» бөлімі кітапхана құрылған күнінен бастап жұмыс жасауда. Бөлімнің кітап қорында көптеген білім саласы бойынша әдебиеттер бар: тарих, жертану, экономика, заң ғылымы, әдебиеттану, тілтану, көркем әдебиет, техника бойынша әдебиеттер т.б. кітапханада бөлім қорындағы әдебиеттер екі тілде жинақталған қазақша және орысша. Бөлім қорында 80 мыңнан астам басылымдар жинақталған.

Бөлім қызметкерлері жылына 6 мың пайдаланушыларға қызмет көрсетеді. Сонымен бірге бөлім қызметкерлері жасөспірімдерге, жоғары оқу орындарының студенттеріне, колледж бен мектептің жоғарғы сынып оқушыларына қызмет көрсетеді. Жыл сайын бөлім қызметкерлері «Мамандар күні» және «Ақпарат күнін» өткізеді.

1. Абонемент бөлімінің жүйесі мынаны ұсынады:
    - Абонемент бөлімі кітап қорын өз профиліне сай отандық және шетелдік кітаптармен толықтырып отырады.
    - Кітап сақтау бөлімдеріндегі қорды көбейту.
    - Біріккен каталогтар жүйесін жасау.
    - Кітапханааралық қатынасты нығайту және тиімді пайдалану.
2. Абонемент бөлімі оқырмандармен негізгі жұмысы:
    - Оқырмандардың сұраған әдебиеттерінің көрсетілген мерзімінде орындалып отыруын бақылайды.
    - Керекті деректерді тез табуды жеңілдету үшін РАБИС-бағдарламасы электронды каталогты пайдаланады.
    - Егер кітапхана қорында жалғыз дана кітап берілмейтін жағдайда кітаптың немесе газет журналдарды ксерокөшірме арқылы немесе Интернет жүйесі арқылы қанағаттандырып отырады.
Оқу залы
Абай атындағы кітапхананың негізгі бөлімінің бірі. Мұнда күніне оқу залына келген 100-150 оқырманға қызмет көрсетеді олар:

жоғары және арнаулы орта оқу орындарының оқытушылары мен студенттер, әр түрлі білім салаларының мамандары, ғылыми қызметкерлер, журналистер.

Мұнда 10000 мың дана білімнің әр саласы бойынша кітаптар оқулықтар, анықтамалар, сөздіктер жинақталған.

Оқу залының негізгі міндеттері барлық оқырмандарға бірдей сапалы қызмет көрсету және сұраныстарды толық қанағаттандыру.

Оқырмандар ықыласын білу қиында емес «Біз жазамыз, біздер жайлы жазады» атты естелік кітапшадан жарты ғасырлық тарихы бар кітапхананың оқу залына деген оқырмандардың құрметі мен ризашылығын көруге болады.

Оқу залында үстіміздегі жылы журналистика факультетінің ғалым ұстазы, журналист-публицист Сейдолла Садықұлының кітабы «Журналист жолға шықты», «Қоғам және журналист» және Абайдың немересі Қайржан Мокиннің «Ғибратнама», кітабының тұсау кесері өтіп кітап авторлары бірнеше кітабын сыйға тартса. Қазақстан ғарышкері Тоқтаровтың тікелей кітапханаға деген алғысын жазып сиға тартқан Талғат Сүйінбайдың жазған «Тұңғыш қазақ ғарышкері», Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жіберген Әбсаттар Дербісәлінің «Шығыстану мен руханият мәселелері» кітабын, жергілікті ақындарымыз Елтай Бимаганбетов, Мария Мерешева, Нұрмахан Назаровтың кітаптарының сыйға тартқанын айта кеткенді жөн көрдім.

Оқу залында өткізілетін барлық мәдени-көпшілік шараларға облыстық және қалалық әкімшілік өкілдері, НұрОтан ХД партия ұйымының өкілдері, телеарна, бұқаралық ақпараттар өкілдері қатысып отырады.

Кітапхана қызметкерлері өткізген мәдени шаралары туралы «Түркістан», «Оңтүстік Қазақстан» газеттеріне жазылып, жарнамалық ақпараттар басылады. Мереке күндері Есімхан алаңында Мәдениет сарайларында көрмелері ұйымдастырылады.

Бірыңғай кітап қоры бөлімі
Орталықтандырылған кітапханалар жүйесінде мынандай қор жүйесі бар. Орталық кітапхананың қоры, оған абонемент, оқу залы, және стационардан тыс қызмет көрсету бөлімі, бірыңғай кітап қорын ұйымдастыру және пайдалану бөлімдері кіреді, сонымен қатар балалар кітапханасының кітап қоры, филиал кітапханаларының кітап қорлары кіреді.

Жүйе бойынша құрылымның бөлімшесінде қазақ тіліндегі әдебиеттер мен өлкетану әдебиеттері жеке бөлінген.

Жүйенің бөлімшелерінің сатып алынған кітаптары мен мерзімдік басылымдарына бөлінген қаржының жұмсалуын қадағалап отырады Бұл бөлім 80 – жылдары Орталықтандырылған кітапханалар жүйесі болып құрылғаннан бері жұмыс істейді.

Бөлімнің негізгі мақсаты Орталықтандырылған кітапханалар жүйесінің кітап қорын көлемі жағынан үлкен құрамы мен пайдалану бағыты жағынан әркелкі - өз ара байланысты бірнеше бөлімнен құрылып, бүгін бір жүйе жасайтын сапалы қор болып табылады.

Бірыңғай кітап қорын үйлестіру формалары мен әдістері әртүрлі. Соның бірі көп қолданатын қарапайым түрі мерзімді басылымдар мен жұмыс ол орталық кітапханалар арқылы барлық кітапханалар алатын газет журналдардың құрама картотекасымен үнемі толықтырып отырады.

Бірыңғай кітап қорын үйлестіру бөлімі үнемі қордың құрамы мен пайдалану дәрежесін зерттей отырып қорда жыртылып тозған, мазмұны жоғынан ескірген әдебиеттерден тазартып профильге жатпайтын, басы артық немесе өте сирек сұралынатын әдебиеттерді бөліп шығарып, кітапханалар арасында қайта бөлу, әр жерге бөлініп кеткен томдарды жинақтап көп томды басылымдарды түгендеп отырады. Жинақталған басы артық кітаптар басқа кітапхана филиалдарының профиліне сай, оқырман құрамына, біліміне, мамандығына, ұлтына кітап қорының айналымына сай бөлініп отыру осы бөлімнің негізгі жұмысы.

Байланыстар
Адрес: Оңтүстік Қазақстан облысы
Түркістан қ. С.Ерубаев к-сі, 201
Түркістан қалалық Орталықтандырылған кітапханалар жүйесі
Тел.: +7 (72533) 4-00-07

web: www.turkestan-cbs.freenet.kz
e-mail: nazirabibl@yandex.ru